- Escrito por Redacción Camarinas.eu Redacción Camarinas.eu
- Categoría: Cultura Cultura
- Created: 23 Agosto 2013 23 Agosto 2013
Ata o de agora sempre houbera un pequeno desbaraxuste en torno á correcta forma de nomear o cauce fluvial que atravesa o Concello de Camariñas e que ten como punto máis sinalado no seu fluir o da vila da Ponte do Porto: uns, que Río Grande, outros que Río Porto. Pois ben, esta polémica un tanto artificial á luz dos datos agora aportados pode xa considerarse finiquitada para sempre: nun impresionante artigo polo seu rigor extremo, o seu aporte inacabable de datos, e a súa intelixente e impecable análise científica dos mesmos, Rafael Lema zanxa de xeito definitivo o tema. Remontándose ata arquivos do século XIII, cifra a orixe do desencontro linguistico nunha absurda redenominación do noso río porteño por parte da administración de tempos do Réxime Franquista, que polo que se ve tamén tiña as súas derivas polos torcidos eidos do políticamente correcto, sempre tan nefastos e atentatorios para unha intelixencia medianamente normal. Así foi como se perpetrou contra unha vila e un concello un atropelo histórico.
RIO DO PORTO. UN NOMBRE CON HISTORIA
por Rafael Lema
A los vecinos de la ría de Camariñas nos extrañó siempre el nombre de río Grande como denominación del curso fluvial que desemboca y forma nuestro estuario. Cierto es que lo conocemos por rio da Ponte, pero si hacemos un ejercicio de búsqueda de datos históricos sobre su correcto término nos encontramos con rio do Porto, el topónimo exacto que deberíamos reivindicar. En documentos, mapas, diccionarios, descripciones es rio do Porto el nombre que se le da a todo el curso desde Zas hasta Ponte do Porto. Rio Grande empezó a aparecer en mapas del Ministerio de Agricultura a partir de la guerra civil, pero no asentó hasta finales del franquismo, en institutos como Icona, Iryda. Y hasta ahora seguimos con la infamia. No me extrañaría que en este asunto nos encontremos con un episodio afectado por la ley de memoria histórica. No tiene ninguna base histórica ni razón de ser, salvo la manía en la segunda parte del siglo pasado de castellanizar la toponimia y buscar un nombre más aséptico, o absurdos localismos como la nueva intención de cambiar el nombre de alguna ría. En 1993 desde la asociación PX pedimos a la Diputación Provincial y a la Xefatura de Medio Ambiente Natural el reconocimiento del topos rio Porto para nuestro cauce y logramos que se colocara un indicador en el puente de Ponte do Porto. Desde entonces varios medios de comunicación empezaron a usar el nombre de rio Grande do Porto, reconociendo en parte el error del actual nombre oficial. Y la Consellería de Medio Ambiente también usa rio Grande do Porto o rio Grande de Baio en sus calendarios de la temporada piscícola, definiendo dos cotos. Ria do Porto es nombre igualmente usado el siglo pasado y este para la zona interior de la ria de Camariñas, por ejemplo en los mapas actuales de la Consellería de Presidencia. Pero creo que es hora de hacer algo más y luchar por la defensa del verdadero nombre del cauce fluvial más importante de Soneira y Nemancos. Razones y justificaciones nos sobran.
En principio tenemos una parroquia de origen medieval citada ya en los tumbos de Toxos Outos en el siglo XIII, la de San Pedro do Porto, actual Ponte do Porto, que contaba con una iglesia parroquial románica del mismo siglo. El rio do Porto es pues el cauce que atraviesa esta parroquia, la de mayor importancia histórica, tamaño y vecindario, asentada en su ribera. Y Ponte do Porto, como puente medieval que atraviesa el rio do Porto, sale a la luz ya desde hace siglos, pues se trata de un importante paso construido en el siglo XIV.
Contamos con documentación con el nombre San Pedro do Porto, desde el Libro de Bautizados de 1565-1616 hasta el siglo pasado, en el Archivo Histórico Diocesano. Así se la llama en el Catastro de Ensenada de 1753, en el Compendio de la Casa de Altamira (1724), el Manuscrito Renta de Tabaco (1752) y en abundante documentación privada y oficial de estos siglos. Así se la sigue nombrando en enciclopedias, diccionarios, atlas en los siglos XIX y XX. Otro nombre es Ponte do Porto, también con abundante rastro documental, y siempre localizada a la orilla del rio en los mapas. Así citamos una serie de importantes mapas en donde aparece P. Doporto (Ojea, 1598 y Ojea 1634), Puente de Porto (Vignola 1696), P. Doporto (N. de Fer, 1705), P. de Porto (Robert de Vaugondy, 1734) y P. Doporto en el mapa francés de Reino de Galicia de 1600. En el trabajo de Teixeira de 1622 tenemos: El Puerto, Puente del Puerto. Además el cartógrafo dibuja el puente, la desembocadura del río y los fondeaderos de Dor y Cereixo. Tomás López cita en 1784 El Puerto y Rio de la Puente. El plano de la ria de Camariñas de 1838 de Ignacio Fernández Flórez recoge el nombre “Puente y rio del Puerto” con una detallada descripción geográfica. Lucas Labrada en 1804 lo denomina “rio de la Puente”. “Puente del Puerto” también aparece como lugar en el Manuscrito Renta de Tabaco de 1752, y en la documentación parroquial desde el siglo XVII.
Las más reconocidas geografías gallegas nos dan la razón. Candido Pedreira Santos cita el rio Porto en el boletín de la Real Academia Gallega de 1924. Carré Aldao en 1928 lo cita en numerosas ocasiones como “en Zas nace el rio Porto o de A Ponte, el vir fluvius de los romanos”. Antón Fraguas en 1953, y Otero Pedrayo en 1955 (o cristaiño rio do Porto). Contra tanta evidencia me gustaría hallar una cita a ese invento insensato e indocumentado de rio Grande anterior a la posguerra. Las citas que apoyan nuestra conjetura son cientos y no cogen en este artículo.
NOTA DA REDACCIÓN: Despois dunha atenta (e placentera) lectura do artigo do noso amigo, mestre e colaborador Rafael Lema, Camarinas.eu pon a Deus por testigo que de agora en diante ENDEXAMÁIS voltará a utilizar a denominación de "Río Grande" para referirse ao que sempre foi, é e será o noso querido "Río Porto", denominación a anterior que queda proscrita a perpetuidade nesta web.

Comentarios
A foto tráeme moitisimos recordos da infancia.
Noraboa!
~Jose Manuel do Sixto
Suscrición de novas RSS pra comentarios desta entrada.